Marcin Błaszkowski


W Lesznie jest godzina 16:59:22
Mamy teraz zima.

Dziś jest Piątek 28 lutego 2020, Imieniny Ludomira, Makarego, Wiliany


Serwis używa cookies aby zapamiętać otwartą sesję i ewentualne dane o logowaniu. Brak zmiany ustawień przeglądarki oznacza zgodę na to. Serwis nie zapisuje ciasteczek do profilowania reklam lub śledzenia użytkownika.



Ludwig Kalisch a Głogów



Ludwig Kalisch urodził się w Lesznie w 1814 r. W wieku 12 lat, zatem w 1826 r. wyjechał do Głogowa, o czym pisał w liście w swojej prywatnej korespondencji. Jest to jednak fakt, który jest przywoływany w większości biogramów Kalischa.

W Głogowie mieszkał przez 3 lata. Uczył się w tym mieście w świeżo powstałej zreformowanej szkole żydowskiej. Szkoła głogowska była oparta na reformie, którą wprowadzano pierwotnie w szkołach żydowskich w Berlinie. Później rząd pruski drogą rozporządzeń nakłonił pruskich Żydów do nauki w takich szkołach. W ten sposób pozostawiali oni język i kulturę jidysz na rzecz języka niemieckiego i kultury judeo-niemieckiej.

L. Kalisch, w swojej książce „Obrazki z moich lat chłopięcych” nie odnosi się bezpośrednio do Głogowa, jednakże pisze, że w dzieciństwie nie znał żadnego innego alfabetu niż hebrajski oraz pisze, że przyjęcie języka niemieckiego kosztowało go bardzo dużo wysiłku. Zatem przyjazd z Leszna do Głogowa był dla pisarza pierwszym i ważnym krokiem w życiu. Po pierwsze opuścił gminę, która swoimi tradycjami tkwiła wciąż w tradycji jidyszowej i która identyfikowała się raczej z Żydami mieszkającymi w zaborze rosyjskim niż z Żydami niemieckimi. Po drugie Kalisch wszedł w krąg nowej kultury i rozpoczął drogę, by stać się pisarzem.

Kalisch odnosi się w swojej książce do Salomona Majmona, znanego filozofa żydowskiego, który tak, jak Kalisch, miał korzenie w tradycyjnej, ortodoksyjnej gminie żydowskiej (tyle że z obszarów obecnej Białorusi). Obaj wyruszyli ze znajomością języka jidysz, który wówczas uważano za żargon języka niemieckiego a nie za oddzielny język, w krąg kultury niemieckiej. Oboje także musieli włożyć wiele wysiłku, by stać się uznanymi uczestnikami tej kultury. Głogów stał się dla obu punktem stycznym. Mianowicie Salomon Majmon ostatnie swoje lata spędził niedaleko Głogowa – w Podbrzeziu Dolnym, w majątku hrabiego Heinricha Wilhelma Adolfa von Kalkreutha. Przybycie Majmona w okolice Głogowa nie spotkało się z entuzjazmem gminy żydowskiej, przeciwnie – z powodu swoich liberalnych poglądów na temat judaizmu, był potępiany. Gdy zmarł w 1800 r. nie wyrażono zgody na jego pogrzeb na cmentarzu żydowskim. Interwencje hrabiego nie pomogły. Nagrobek Salomona Majmona zachował się do dzisiaj w Podbrzeziu Dolnym, więc zapewne tam go pochowano.

Nie wiadomo, czy Kalisch czytał słynną „Autobiografię” Salomona Majmona, będą w Głogowie, jednakże wiadomo, że korzystał z nauki opartej na reformie nauczania, za którą opowiadał się wspomniany filozof, a z której wspomniany filozof korzystać nie mógł.

Na wystawie w Muzeum Etnograficznym we Wrocławiu znajdowała się książka, która jest łącznikiem między życiorysem Kalischa i gminą żydowską w Głogowie. Została ona wydana przez wydawnictwo H. Prausnitza w Głogowie w 1840 r., czyli już po ponad 10 latach po opuszczeniu tego miasta przez L. Kalischa ale jest symbolem przejścia z kultury jidysz do kultury niemieckiej. Kalisch pisząc o Mosesie Mendelssohnie napisał w „Obrazkach z moich lat chłopięcych” następująco:

„Zrozumiał, że Żydzi muszą wybić się na równouprawnienie z chrześcijanami, a to może się stać jedynie wówczas, gdy przenikną do powszechnego życia kulturalnego. Zdecydował, że będzie reformatorem dla Żydów. Będąc łagodnym człowiekiem o ciepłym sercu, miał równocześnie bardzo praktyczny zmysł, który umożliwiał mu znalezienie najlepszych środków do osiągnięcia swoich celów. Rozpoczął pracę reformatora, tłumacząc pięć ksiąg Mojżeszowych. Aby udostępnić je Żydom, z których wówczas jedynie garstka umiała czytać niemiecki alfabet, wydrukowano je pismem żydowskim i dodano hebrajski tekst.”

Na wystawie podczas prezentacji książki Kalischa, na wystawie znajdowała się książka wydana w Głogowie, która jest tłumaczeniem Księgi Stworzenia „na aszkenazyjski”, co oznacza „na niemiecki” i jest właśnie napisana alfabetem hebrajskim, podobnie jak czynił to w Berlinie Mendelssohn.

Po trzech latach pobytu w głogowskiej szkole, w atmosferze oświecenia żydowskiego, Kalisch przeprowadził się do Berlina, gdzie zaczął naukę w gimnazjum. Trafił do centrum oświecenia niemieckich Żydów.

Kalisch w swojej książce napisał jeszcze jedną wzmiankę na temat innej osoby, z którą łączył go pobyt w Głogowie – chodzi mianowicie o Ernsta Theodora Augusta Hoffmanna, który przebywał w tym dolnośląskim mieście w latach 1795-1797. W rozdziale „Demonologia” wspomniał dziecięce przeżycia z leszczyńskiego okresu nawiązując do głogowskich motywów następująco:

„Jeden z moich kolegów szkolnych, kilka lat ode mnie starszy, posiadał trochę więcej wiedzy z zakresu demonologii, a przy tym był obdarzony hoffmannowską fantazją. To on opowiedział mi z manierą Callota historię Lilith”.

E.T.A. Hoffmann w 1814 r., czyli w roku urodzin Kalischa, wydał zbiór bajek pt. Fantasiestücke in Callot´s Manier (Opowieści fantastyczne z manierą Callota), w której zaprezentował swój absurdalny humor. Inne związki tych dwóch autorów to zamiłowanie do teatru, przy czym Hoffmann w Głogowie występował jako aktor w kościele Bożego Ciała w sztuce, którą sam napisał (Malarz). Kalisch ten kościół oczywiście znał, być może nawet czytał opowiadanie Hoffmanna Die Jesuitenkirchen in G. (Kościół Jezuitów w G.). Poza tym ich artystyczne życiorysy zbiegają się ponownie w osobie kompozytora Jacques’a Offnenbacha. Opowiadanie Hoffmanna Der Sandmann (Piaskarz) stało się inspiracją dla Offenbacha do napisania jedynej z oper w jego karierze Les Contes d’Hoffmann (Opowieści Hoffmanna) a Kalisch był autorem przekładu dwóch librett do operetek tego kompozytora Orfeusz w piekle oraz La Périchole.

Warto dodać, że w krótkim tekście na tylnej okładce książki „Obrazki…” wydanej przez PWN znajduje się informacja o tym, że Kalisch spędził kilka lat w Głogowie.



Zdjęcie: Ludwig Kalisch a Głogów



ostatnie zmiany wykonane 2019-02-20 22:31:38
,






opis stopki